New York'tan Ekonomi Notları: Türkiye Ve ABD Şirketleri Üçüncü Ülkelerde Ortak Yatırım Peşinde

DIŞ Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) bünyesindeki Türkiye-ABD İş Konseyi’nin (TAİK) davetiyle “19. Türkiye Yatırım Konferansı” için gittiğim New York’ta Ticaret Bakanı Prof. Ömer Bolat’la 4 meslektaşımla birlikte sohbet fırsatı bulduk.

Prof. Bolat, New York’taki toplantılarda verdiği şu mesajla söze girdi:

-          Türkiye, çevresindeki savaşlara rağmen tam bir istikrar adası, güvenli liman. Kişi başına geliri 20 bin dolar olan 86 milyon nüfuslu bir pazar.

Yabancı yatırımcılar için cazip teşvikler uygulandığını anımsattı:

-          Ayrıca yakın dönemde İstanbul Finans Merkezi’ni (İFM) baz alan Kurumlar Vergisi muafiyeti de devreye girdi.

Türkiye’nin dış ticaret hacmine işaret etti:

-          Mal ve hizmetleri kapsayan dış ticaret hacmimiz 860 milyar doları buluyor.

DEİK/TAİK’in Citi’nin merkezindeki “19. Türkiye Yatırım Konferansı” başta olmak üzere “TABA-AmCham” etkinliği, ASKON buluşması, “Global Turks” paneli gibi toplantılara katılım Türkiye’yi anlattığını bildirip, şu verilerin altını çizdi:

-          Ülkemizde ABD kökenli şirketlerin toplam 2 bin 345 yatırımı var. Getirdikleri sermaye 16.5 milyar dolar. Toplam yatırımları 60 milyar doları buluyor. Amerikalı şirketler Türkiye pazarını çok iyi biliyor. Ülkemizde faaliyet gösterenler vergi ödüyor, istihdam yaratıyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın önceki dönemde koydukları 100 milyar dolar ikili ticaret hacmi hedefi üzerinde durdu:

-          2025 yılında Türkiye-ABD ticaret hacmi 38.5 milyar dolar oldu. ABD’nin 6 milyar dolar fazlası var. Bu da uçak ve LNG alımından kaynaklanıyor. Ayrıca petrol ve gaz fiyatlarının artışının etkisi de var. Yine de ABD gazının maliyeti daha uygun. BOTAŞ’ın alımı sürüyor.

Türkiye-ABD ticaret hacminin bu yıl 42-43 milyar doları bulmasını beklediklerini kaydetti:

-          Bu trend aynen devam edecek gibi görünüyor. Dolayısıyla 2028 yılı sonunda rakam 50 milyar dolara ulaşır. ABD, Almanya’dan sonra ülkemizin ikinci büyük ticaret partneri oldu.

Türkiye’nin ABD’ye ihracatında öne çıkan sektörlere işaret etti:

-          Ülkemizden ABD’ye ihraç edilen ürünlerin başında inşaat malzemeleri, makine ve makine ürünleri, mobilya, halı, tekstil, konfeksiyon, otomotiv ve yan sanayi ürünleri, mücevher yer alıyor.

Türkiye’nin tekstil ve konfeksiyonda, tasarımın da devreye girmesiyle katma değeri önemli ölçüde artırdığına dikkat çekti:

-          Türk tekstil ve konfeksiyon ürünleri kalite-marka algısıyla tercih edilmeye devam ediyor. Hazır giyimde kilo başına ihracat değeri, 60-70 doları, hatta bazı ürünlerde 100 doları buluyor. Moda ve tasarım odaklı üretim Türkiye’yi bu alanda üst lige taşıdı.

Türk ve ABD’li şirketlerin üçüncü ülkelerde işbirliğini irdeledi:

-          Türk ve Amerikan şirketleri arasında güçlü bağlar var. Üçüncü ülkelerde işbirliği yapmaları konusundaki potansiyel üzerinde durmak gerekiyor. Bölgesel gerilimle özellikle Ortadoğu’da iş yapmayı zorlaştırıyor. Buna rağmen güçlü işbirliği örnekleri görüyoruz.

Geçen yıl yine Başkanlığını Murat Özyeğin’in yürüttüğü TAİK’in davetiyle New York’a gittiğimde 24 Eylül 2025’te yayınlanan yazıma şu başlığı atmıştım:

• ABD’den 43 milyar dolarlık LNG alımı için imza atılacak…

Yazıda şu detay üzerinde durmuştum:

• Bu durumda 2045 yılına kadar ABD’de yılda 2 milyar 150 milyon dolarlık LNG ithalatı söz konusu olacak.
• LNG, bu haliyle de ABD-Türkiye arasındaki 100 milyar dolarlık ticaret hedefinin önemli kalemleri arasına girecek.

Ticaret Bakanı Prof. Bolat’ın ortaya koyduğu veriler, gaz ve uçak alımlarının aramızdaki dış ticarette ABD’yi 6 milyar dolar öne geçirdiğini gösteriyor…

Farkın büyümesine karşın ABD ile dış ticaretin Rusya-Türkiye ve Çin-Türkiye ticaretleriyle karşılaştırıldığında “dengeye daha yakın” yol alınacağını ortaya koyuyor…

Üretici birlikleri teşvik edilecek sebze-meyvede aracı sayısı azalacak, kayda giriş artacak

 TİCARET Bakanı Prof. Ömer Bolat,  Türkiye’de 177 halin devrede olduğunu, belediyeler tarafından işletildiğini belirtti:

-          Hal Yasası’nda en son 2012’de değişiklik yapılmıştı. O değişiklikler önemliydi ama yasa çıkarmak tek başına yeterli olmuyor. Yine de önümüzdeki dönemde yeni değişiklikler için hazırlıklarımız sürüyor.

Piyasadaki bazı aktörlerin iklim koşulları ve arz-talep dengesini haksız ticaretlerine gerekçe gösterdiklerini bildirdi:

-          Hal Yasası’nda yeni düzenlemenin ana hedefi aracı sayısını azaltmak, kayda giren ürün sayısı ve miktarını artırmak. Düzenlemenin temel amacı üretici birliklerini teşvik etmek olacak. Böylece çiftçiden perakendeye uzanan zincirdeki aracı sayısını aşağı çekmek.

Hal kayıt sisteminin etkin kullanılmasının önemine işaret etti:

-          Fiyatların üreticiden başlayarak kayıt içine alınması, haksız fiyat oluşumunu önlemede kritik rol oynayacak.

Taşıma maliyetlerinin de sebze-meyve fiyatları üzerinde önemli etkisi olduğunu kaydetti:

-          Ürünün başlangıç fiyatı çok düşük olsa bile kilo başına 7-8, hatta 10 lira nakliye maliyeti biniyor. Üstüne ayrıca yolda, tezgahta oluşan fire de fiyatlar üzerine ekleniyor.

‘Made in EU’da kamu alımları ve e-ticaret başlıkları öne çıkıyor

 TİCARET Bakanı Prof. Ömer Bolat’a Avrupa Birliği (AB) ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ile “Made in EU” görüşmelerinin seyrini sorduk, anlattı:

-          AB ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve “Made in EU” kapsamındaki düzenlemeleri birlikte ele alıyoruz. “Made in EU” sürecinde kamu alımları, yatırımlar ve e-ticaret başlıkları öne çıkıyor.

Türkiye’nin kamu alımları konusunda AB ile karşılıklılık temelinde benzer mevzuatı uygulamaya hazır olduğunu belirtti:

-          31 Temmuz 2026’da TBMM’den geçen kanunla sayın Cumhurbaşkanımıza verilen yetki kapsamında, karşılıklılık şartıyla kamu alımlarında AB’ye paralel adımlar atılabilecek. AB Komisyonu ile bu konuda teknik müzakereler başladı.

30 yıllık Gümrük Birliği döneminin etkisine dikkat çekti:

-          Türkiye, 30 yıllık Gümrük Birliği süreci ile Avrupa ekonomik entegrasyonunun parçası oldu. Otomotiv başta olmak üzere tedarik zincirleri iç içe geçti. AB’deki karar vericilere bu durumun korunması gerektiğini anlatıyoruz.

Bakan Bolat, bugünkü görüşme trafiğinin bilgisini de verdi:

-          AB Komisyon Başkan Yardımcısı Stephane Sejourne ve Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyes Marta Kos ile 28 Eylül 2026’da görüşeceğiz. Görüşmelerde e-ticaret, kamu alımları ve Gümrük Birliği başlıkları üzerinde duracağız.

Amerikan Eximbank’tan 3.1 milyar dolar kullanıldı, daha da artmasını istedik

 DIŞ Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak ve Türkiye-ABD İş Konseyi Başkanı Murat Özyeğin’le New York’taki sohbetimizde “19. Türkiye Yatırım Konferansı” ve görüşmeleri değerlendirdik.

Nail Olpak, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve beraberindeki bakanların katıldığı, 30 Amerikalı şirket-kurum tepe yöneticisinin yer aldığı “Yuvarlak Masa” toplantısında değindi:

-          Toplantının katılımcıları arasında U.S. Exim Bank’ın CSO’su Jeff Wilson da vardı. Türk şirketlerine 3.1 milyar dolarlık kaynak kullandırmış olduklarını belirtti.

Olpak, U.S. Exim Bank’ın harcanmamış kaynağının 115 milyar dolar olduğunu öğrendiklerini aktardı:

-          Jeff Wilson’a bu kaynaktan Türk şirketlerine yeni pay ayrılması ve kullandırılması beklentimizi ilettik. Özellikle Türk ve ABD’li şirketlerin üçüncü ülkelerde birlikte üstlenecekleri projelerde bu kaynak devreye girebilir.

Olpak, bu talebi şu sözlerle perçinlediğini bildirdi:

-          “Türk iş insanının, müteahhidinin gözü karadır. İşini de hızlı ve kaliteli yapar. Sıkıntı, zorluk düzeyi yüksek bölgelerde siz para koyun, Türk şirketlerinin üstlendiği projelere finansman desteği verin” dedik.

Murat Özyeğin, New York’taki toplantıların önemli bir bölümüne ev sahipliği yapan Citi Group’un yöneticilerinin Cumhurbaşkanı Erdoğan’la toplantıda verdiği şu mesaj üzerinde durdu:

-          Citi Türkiye’nin en çok Kurumlar Vergisi ödeyenler listesinde ilk 10’da yer aldığının altını çizdiler.

Özyeğin, “Yuvarlak Masa” toplantısına ilgi ve katılımla ilgili şu bilgiyi verdi:

-          Toplantıya katılanlar bitiminde, “Seneye bizi listeye almayı unutmayın” diye TAİK Başkanı olarak bana beklentilerini ilettiler.

KAYNAK: EKONOMİM