Dizel Benzine Fark Atıyor: Son Bir Yılda Makas Böyle Açıldı

Küresel akaryakıt piyasasında benzin ile dizel arasındaki fiyat makası giderek açılıyor. Son üç aylık verilere göre dünya genelinde benzin fiyatları ortalama yüzde 15,3 artarken dizeldeki yükseliş yüzde 20 seviyesine ulaştı. Son bir yıllık tablo ise dizel ile benzin arasındaki ayrışmayı daha net ortaya koydu. Benzin fiyatları ortalama yüzde 19,38 artarken dizeldeki yükseliş yüzde 32,86 oldu. Ağustos sonu itibarıyla dünyada dizelin ortalama litre fiyatı 1,59 dolara yükseldi.

TÜRKİYE’DE FARK 6,7 PUANA ULAŞTI

Küresel piyasalardaki ayrışma Türkiye'de de dikkat çekti. 31 Ağustos itibarıyla Türkiye'de benzinin üç aylık fiyat artışı yüzde 14,3 olurken dizel yüzde 21 yükseldi. Böylece dizel, aynı dönemde benzinden 6,7 puan daha fazla zamlandı. Avrupa'nın bazı büyük ekonomilerinde de benzer bir tablo görüldü. Almanya'da üç aylık benzin fiyatı yüzde 12,2 artarken dizel yüzde 16,9 yükseldi. Fransa'da benzin yüzde 1,4 gerilerken dizel yüzde 3,9 arttı. Polonya'da benzin yüzde 2,7 yükselirken dizeldeki artış yüzde 11,3 oldu. Macaristan'da ise benzin yüzde 0,3 gerilerken dizel yüzde 10,7 arttı.

DİZEL NEDEN DAHA HIZLI YÜKSELİYOR?

Dizelin benzinden daha hızlı yükselmesinin arkasında yakıtın ekonomideki kullanım alanı da bulunuyor. Benzin ağırlıklı olarak binek araçlarda kullanılırken dizel; kamyon, gemi, tren, traktör ve ağır iş makineleri başta olmak üzere taşımacılık, tarım ve sanayinin önemli yakıtlarından biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle dizel talebinin fiyat artışlarına karşı daha az esnek olduğu belirtiliyor. Taşımacılığın sürmesi, tarımsal faaliyetlerin devam etmesi ve üretimin kesintiye uğramaması gerektiği için dizel talebinde hızlı bir düşüş yaşanması zorlaşıyor.

RAFİNERİ KAPASİTESİ BASKI ALTINDA

Son dönemdeki fiyat hareketlerinde ham petrol fiyatları ile rafine ürün fiyatları arasındaki ayrışma da dikkat çekiyor. Piyasalardaki temel sorunun yalnızca ham petrol arzı olmadığı, ham petrolü kullanılabilir yakıta dönüştüren rafineri kapasitesindeki sıkışıklığın da fiyatları etkilediği belirtiliyor. Bu durumun önemli göstergelerinden biri olan dizel “crack spread”i, rafine dizel fiyatı ile üretimde kullanılan ham petrol arasındaki farkı gösteriyor. ABD'de dizel crack spread'i ağustos ayında ilk kez varil başına 100 doların üzerine çıktı. 17 Ağustos'ta 102,20 dolara ulaşan gösterge, dizel piyasasındaki arz sıkışıklığının boyutunu ortaya koydu.

ABD’DE DİZEL FİYATI REKOR KIRDI

Eylül ayının başında ABD'de dizel fiyatı galon başına 5,82 dolara ulaşarak rekor kırdı. Rusya'daki rafinerilere yönelik Ukrayna saldırıları, İran savaşı ve Orta Doğu'daki arz ve taşımacılık sorunlarının dizel piyasasındaki sıkışıklığı artırdığı belirtiliyor. ABD'deki stokların da kritik seviyelere gerilemesi fiyatlar üzerindeki baskıyı artıran unsurlar arasında yer alıyor.

AVRUPA’DA RUSYA ETKİSİ HİSSEDİLİYOR

Avrupa açısından ise dizel piyasasındaki sorunların daha yapısal bir görünüm kazandığı ifade ediliyor. Rusya'dan yapılan dizel ithalatının azalması, Avrupa'nın dış tedarikçilere bağımlılığını artırırken Orta Doğu'daki arz ve taşımacılık sorunları da piyasayı etkiliyor. Avrupa dizel piyasasında rafineri marjlarının yüksek kalması da dikkat çeken gelişmeler arasında bulunuyor.

ÇİN’DE TABLO FARKLI

Küresel piyasadaki eğilim bütün ülkelerde aynı şekilde gerçekleşmiyor. Çin'de üç aylık dönemde benzin fiyatı yüzde 7,8, dizel fiyatı ise yüzde 8,4 geriledi. Endonezya'da ise benzin yüzde 28,7 artarken dizel yüzde 2,2 düştü. Bu veriler, dizeldeki hızlı yükselişin küresel ölçekte her ülkede aynı şekilde yaşanmadığını gösteriyor. Özellikle arz açığı bulunan büyük pazarlarda dizelin daha kırılgan bir ürün hâline geldiği belirtiliyor.

DİZELDEKİ ARTIŞ EKONOMİYİ DE ETKİLİYOR

Dizel fiyatlarındaki yükseliş yalnızca akaryakıt pompalarına yansımıyor. Dizelin taşımacılık, tarım, sanayi ve lojistikte yoğun şekilde kullanılması nedeniyle maliyet artışının ekonominin farklı alanlarına da yayılabileceği değerlendiriliyor. Dizel fiyatlarının yükselmesi, taşımacılık maliyetlerinden gıda ve tüketim ürünlerinin fiyatlarına kadar geniş bir alanda baskı oluşturabiliyor. Önümüzdeki dönemde ham petrol fiyatlarının yanı sıra rafinerilerin ne kadar dizel üretebildiği ve bu ürünün ihtiyaç duyulan bölgelere ne ölçüde taşınabildiği önem kazanacak. Rafineri kesintileri ve lojistik sorunlarının devam etmesi hâlinde dizel fiyatlarının benzinden daha hızlı yükselmesinin küresel enflasyon açısından yeni bir risk oluşturabileceği belirtiliyor.

KAYNAK: EKONOMİM